АЛЦЫ ФЕНЫН ДÆР ХОРЗ У


Уый уыд 1987 азы. Æз отпусчы уыдтæн, афтæ мын путевкæ нæхимæ æрхастой: «Срочно поезжай в дом отдыха, а то путевка пропадает. Бесплатно отдохнешь, Клара Терентьевна». Æз сын афтæ бакодтон: «Когда ваши путевки не будут «горящими», вот тогда поеду, я что вам, палочка-выручалочка?! На дворе – февраль, 17 градусов мороза! Какая путевка?! Да и с мамой надо посоветоваться (мæ лæппу уæд æфсады уыд): дом – на окраине села, на кого его оставить? И кур как бросить?..». Фæлæ мæ уæддæр куыддæртæй сразы кодтой.
Æртыккаг бон Минводæй Къобулетимæ хæдтæхæгæй афардæг дæн. Аджарийы рæстæг уыд бынтон æндæрхуызон. Райсомæй мит æруары – изæрæй дзы хур йæ зынг цæстæй ныккæсы, æмæ митæн йæ фæд дæр нал вæййы. Санаторийы 5-уæладзыгон бæстыхай уыд Сау денджызы тæккæ был. Дыккаг уæладзыджы уыд нæ уат дыууæйæн – мемæ ма Дзылаты рæсугъды хуызæн чызг. Уырыссагау ныхас кæнæм: кæцæй стæм, кæм цæрæм, куыд улæфдзыстæм денджызы былыл ацы зымæгон афоны. Æппынфæстаг нæ ныхас фæци, алчи нæ йæхи хъуыдыты аныгъуылд. Æз дын мæхицæн сабыргай базарыдтæн: «Æз кæсаг фестдзынæн, Сау денджызы баленк кæндзынæн – уæд та ма мын цы кæндзынæ, гъей». Æмæ дын мæм Тамарæ (афтæ хуынд йæ ном) куы æрбазарид: «Æз æнгуыр фестдзынæн, денджызы бынæй дæ сласдзынæн, уæд та ма мын цы кæндзынæ, гъей». Цавддурау фæдæн:
- Ай ирон куы дæ, уæд дæ дзыхыл цы ныххæцыдтæ?! 
Уый худæгæй бакъæцæл æмæ мæм дзуры: 
- Мæ мад гуырдзиаг у, мæ фыд та – ирон. 
- Æмæ уыцы зарæг кæмæй фе-хъуыстай? 
- Мæ фыдымадæй, - дзуапп радта чызг. 
- Махæн дæр уыцы зарæг мамæ фæзары - чызг æмæ лæппуйы бæсты дæр: «Æз бæлас фестдзынæн, тар хъæды астæу æрзайдзынæн, уæд та ма мын цы кæндзынæ, гъей». «Æз æндон фæрæт фестдзынæн, тæккæ бынæй дæ ахауын кæндзынæн, уæд та ма мын цы кæндзынæ, гъей». Мæ мад фæндырдзæгъдæг уыд, - дзурын ын, - æмæ ма Къостайы ныхæстæ дæр зарыди: «Фесæф, фесæф, цард, сау лæппуимæ тагъд дæлзæхх фæуы ме ‘намондимæ. Калмау мын мæ риу судзгæ баууылдта маст-зæрдæхалæн, йæ тых басæтта…». 
Æмæ та ныл худæг бахæцыд. Иугыццыл ма абадтыстæм, æмæ дын Тамарæ афтæ: 
- Хъуамæ райсом æкскурсийы ацыдаиккам, фæлæ нæ æкскурсовод фæрынчын. 
- Цæмæй йæ базыдтай? – афарстон æй æз. 
- Нæ боны фæтк къулыл ауыгъд у, æмæ йæ уым бакастæн. 
Æз та йæ афарстон: 
- Æмæ цымæ кæдæм у уыцы æкскурси? 
- Давид-Строителы гæнахы кой дзы бахъуыды кодтон… 
Æз дæр ын афтæ бакодтон: 
- Уыцы темæ æз зонын. Цы хорз у, кæй фæрынчын нæ æкскурсовод. Райсом æз кæсдзынæн Сау денджызы наутæм…
Уæд дын Тамарæ уайтагъд йæхи арæвдз кодта, стæй уæд æрбадæл-дзæх. Иуцасдæры фæстæ фæзынд санаторийы хицауимæ. Чызг йæ мидбылты худы; директор мæм кæсы, уый дæр мæллæг худт бакодта æмæ мæм дзуры цымыдисхуызæй: 
- Гасиева, выручайте: проведите æкскурсию. Мы ваш труд учтем, да и вы много чего увидите. 
Æз ын афтæ бакодтон: 
- У меня на руках нет плана, я должна знать каждую остановку! 
- План у нас есть, все в порядке! – æрсабыр мæ кодта уый, æмæ æз дæр сразы дæн. 
Йæ папкæйæ систа маршруты æрлæу-уæн бынæтты схемæ. Æхсæв-бонмæ нæ бафынæй дæн – «зубрит» кодтон æрмæг, бирæ цыдæртæ дзы кæд кæсын дæр нæ хъуыди, уæддæр, – зыдтон сæ æнæуи дæр. Дыккаг бон араст стæм. Фæндæгтæ хуындысты: «Прижмись ко мне», «Отвяжись от меня», «Прощайте, жена и дети, я остаюсь в Кобулети». Бахæццæ стæм иу дзæнæтыбынатмæ. Автобус æрлæууыд цавæрдæр бæстыхайы цур. Мæ къухы – микрофон. Бацыдыстæм æмæ дын, цыдæриддæр мæ дзурын хъуыд, уыдон къултыл фыст. Фарстытæн дзуапп лæвæрдтон, фыст дзы чи нæ уыд, уыдон дæр «фыртæссæй» æрхъуыды кодтон. Ныр мæм Тамарæ удаистæй кæсы. Æз ын аивæй йæ къахыл æрлæууыдтæн, ома, æнцад лæуу, сарæхсдзынæн искуыдтæй. 
Уырдыгæй афардæг стæм хæхты-рдæм, æфсадхон Давид-Аразæджы гæнах уынæг. Темæ бæргæ зыдтон, фæлæ ахæм диссæгтæ никуы федтон. Хæхты сæр уыцы дурбæстыхай саразынæн ныфс-хъару дæр хъуыди! Æвæццæгæн, бирæ адæмы тых «бахордта»: арæзтадæн дур уæлæмæ тулын хъуыд. Гæнах мидæгæй уыд гыццыл горæты хуызæн. Рæстæг ын йæ конд æмæ йæ уынд басаста: ранæй-рæтты æркæлдтытæ кодта. 
Куы йæ арæзтой, уæд Давид йæхæдæг уыд хæсты. Куы сыздæхт, уæд гæнах йæ зæрдæмæ нæ фæцыд æмæ йæ райхалын кодта. Æмæ та йæ кусджытæ ногæй райдыдтой аразын. Давид бамбæрста, стыр тæригъæды кæй бацыд, уый. Æмæ ныффæдзæхста, куы амæла, уæд ын цæмæй йæ мард баныгæной, галуæрдон кæуылты цæуы, уыцы стыр дуарыл бахизæны бын. Мах уырдæм куы бахæццæ стæм, æкскурсанттæн куы бамбарын кодтон, Давиды чырын кæм ис, уый, уæд уыдон æргуыбыр кодтой æмæ, бетон кæм ахицæнтæ ис, уыцы зыхъхъыртæй федтой чырын (уый дæр уыд бетонæй конд). Давиды фæдзæхст æххæстгонд æрцыд: адæм йæ чырыны сæрты цыдысты цæрæнбон.
Уырдыгæй ацыдыстæм Кутаисимæ. Куы раздæхтыстæм, уæд Тамарæимæ не ‘хцайæ балхæдтам мандаринтæ. Уыйфæстæ дæр сæ иуцалдæр хатты ведрагай æлхæдтам. Æмæ-иу сæ байуæрстам. Иу диссаг та уый уыд: уын-джы дыргъбæлæсты бæсты зад æрмæстдæр лавры бæлæстæ. Цас дæ хъæуы, уыйбæрц æртон сыфтæ, КамАЗ дæр дзы байдзаг кæн. Æз дæр дзы бирæ æрбаластон мемæ.
Уый фæстæ нæ аластой «Дерево великого лавра» фенынмæ. Æртæ адæймаджы йыл, къухтæй кæрæ-дзиуыл хæцгæйæ, тыххæй æххæссыдысты. Батумийы ма Тамарæимæ федтам, дельфинтæ адæмимæ куыд ленк кодтой, уый. 
Фæнды ма мæ сымахæн радзурын сæ уæлмæрдты хабар. Уырдæм Тамарæимæ куы бацыдыстæм, уæд дардмæ ауыдтам машинæ. Йæ разы та цыма иу лæг урс хæдоны лæууыд, афтæ нæм каст. Цас хæстæгдæр цыдыстæм, уыйас æй бæлвырддæр æвзарын райдыдтам: уый уыди цырт бæрзонд, рæсугъд лæппулæгæн. Фыртæссæй мæ сæры-хъуын арц сбадт. Мæ зæрдæ суынгæг: уæдæ цытæ ныхъуыры зæхх! Ныр дæм цæрæнбонты адæм кæсдзысты – зæронд нæ кæндзынæ. Уæлмæрдмæ бацæуæны та ахæм æнахуыр ингæнтæ федтон: иу метры æрфæн дзыхъхъы уыд бетонæй арæзт 5 ингæнæн бынæттæ – зæппæдзты хуызæн. Æмæ дзы цалдæр дуары уыдысты æхгæд – мæрдтæ дзы æвæрд уыд. Баззад ма дзы гомæй (æнæ дуæрттæй) афтид бынæттæ дæр. Æвæццæгæн, уым дæр мæрдтæ æвæрд куы æрцæуой, уæд иннæ дуæрттæ дæр сæхгæндзысты æмæ сын сæвæрдзысты иумæйаг цыртдзæвæн… 
Мæ зæрдыл æрлæууыд, Литвайы марды æгъдæуттыл дæр куыд дис кодтон, уый. Сæ уæлмæрдтæ иу бон дæр афтид никуы вæййынц. Чындз хæссой – уæлмæрдтæм цæуынц: сæ цин уым дих кæнынц. Лæппу æмæ чызджы иумæ абадын фæнда – уырдæм цæ-уынц. Бæрæгбон фылдæр се змæлд уæлмæрдты вæййы. Цыбырдæр зæгъгæйæ, æгæстæ сæм мæрдтимæ цæрынц, мæрдтæ та æгæстимæ сты…
Сымах та хорздзинæдтæ хъусут, се ‘рцыдмæ зæрдæрухсæй цæрут.
ГАСИТЫ Кларæ.
(О том, как «горящая» путевка дала возможность не только мир повидать, но и применить в силу необходимости свои знания).
 
По теме
Вячеслав Битаров: Пожар на заводе "Электроцинк" потушен. Опасности для жизни и здоровья населения нет - Администрация РСО-А Глава РСО-Алания Вячеслав Битаров после полудня вновь прибыл на завод «Электроцинк», чтобы лично убедиться, что пожар в электролитном цехе локализован.
23.10.2018
 
 
© Фото Елены Синеок, Юга.ру - Yuga.Ru Следственные органы Северной Осетии возбудили уголовное дело после пожара на заводе «Электроцинк» во Владикавказе, в результате которого погиб человек Как сообщали Юга.ру, ночью 21 октября на «Электроцинке» произошел пожар,
24.10.2018 Yuga.Ru
Во Владикавказе перед судом предстанет бывший судебный пристав-исполнитель - Газета Слово Во Владикавказе перед судом предстанет бывший судебный пристав-исполнитель городского отдела, обвиняемый в совершении должностных преступлений, сообщает пресс-служба СУ СКР по Северной Осетии.
23.10.2018 Газета Слово
Студентом Владиславом Росляковым, устроившим массовое убийство в Керченском политехническом колледже, двигала ненависть к людям, считает заместитель главы Общественной палаты Крыма Александр Форманчук.
21.10.2018 Газета Слово
Сводка предложений, поступивших в ходе общественного обсуждения Акта государственной историко-культурной экспертизы выявленного объекта культурного наследия «Здания железнодорожного технического училища,
23.10.2018 Комитет по охране и использованию объектов культурного наследия
В редакциях СМИ обычно собираются неординарные, творческие личности. О каждом из них можно кино снимать.
22.10.2018 Моздокский вестник
Музыка не знает границ. Эту истину еще раз подтвердил Международный фестиваль адыгской (черкесской) культуры, проходивший со 2 по 4 октября в столице Республики Адыгея – г. Майкопе.
19.10.2018 Моздокский вестник
«Президентские состязания-2018» - Администрация г. Беслан В СОШ №5 стартовал муниципальный этап Всероссийских спортивных соревнований школьников «Президентские состязания – 2018».
23.10.2018 Администрация г. Беслан
Вячеслав Битаров: Пожар на заводе "Электроцинк" потушен. Опасности для жизни и здоровья населения нет - Администрация РСО-А Глава РСО-Алания Вячеслав Битаров после полудня вновь прибыл на завод «Электроцинк», чтобы лично убедиться, что пожар в электролитном цехе локализован.
23.10.2018 Администрация РСО-А
Осуществляется постоянный контроль за состоянием атмосферного воздуха с привлечением специальной техники, ведется тушение пожара.
23.10.2018 Администрация РСО-А
Высшей категории сложности. Так специалисты МЧС оценили пожар, который накануне произошел на заводе «Электроцинк».
22.10.2018 ГТРК Алания